Yazar: Atık Nakit
Antalya'da 9-20 Kasım tarihleri arasında devam eden COP31 İklim Zirvesi'nde fosil yakıtların yanında bir başlık daha öne çıkıyor: atıktan kaynaklanan metan. Türkiye'nin COP31 Eylem Gündemi'nde "Sıfır Atık ve Metan Azaltımı" ayrı bir başlık olarak yer alıyor ve zirvede ilk kez sıfır atığa özel tematik bir gün düzenlendi. Peki metan neden bu kadar önemli ve belediyeler bu tabloda nerede duruyor?
Metan nedir, neden bu kadar önemli?
Metan (CH₄), doğal gazın da ana bileşeni olan renksiz ve kokusuz bir sera gazıdır. Atmosferde karbondioksitten çok daha kısa süre kalır, ancak bu sürede ısıyı çok daha güçlü hapseder: 20 yıllık dönemde karbondioksitten yaklaşık 80 kat daha etkilidir. COP31 Başkanlığı'nın aktardığı çalışmalara göre bugünkü küresel ısınmanın yaklaşık yüzde 30'u metandan kaynaklanıyor.
Bu özellik metanı iklim mücadelesinde hem bir tehdit hem de bir fırsat hâline getiriyor. Metan salımı bugün azaltılırsa etkisi on yıllar sonra değil, birkaç yıl içinde hissedilir. Bu yüzden metan, COP31'de "hızlı sonuç veren" müdahale alanlarının başında sayılıyor.
Çöpten metan nasıl oluşur?
Yemek artıkları, park-bahçe atıkları ve kağıt gibi organik atıklar düzenli depolama sahalarında oksijensiz ortamda çürür. Bu süreçte açığa çıkan gazın önemli bir kısmı metandır. BM verilerine göre insan kaynaklı metan salımının yaklaşık beşte biri atık sektöründen, büyük ölçüde depolama sahaları ve atık sulardan geliyor. Gıda atıkları ise tek başına küresel emisyonların yaklaşık yüzde 10'undan sorumlu tutuluyor.
Yani metan sorunu aslında çöp sahasında başlamıyor; sokaktaki konteynerde, toplama aracında ve ayrıştırılmadan karışık giden atıkta başlıyor.
COP31'de metan ve atık için neler konuşuluyor?
- 2035 hedefi: COP31 Başkanlığı, küresel belediye katı atığındaki öngörülen artışın 2035'e kadar en az yarı yarıya azaltılmasını hedefliyor.
- İlk sıfır atık tematik günü: 16 Kasım'da bir BM iklim zirvesinde ilk kez sıfır atığa özel bir gün düzenlendi.
- Metan finansmanı: Zirvede hayırsever kuruluşlar metanla mücadele için 480 milyon doların üzerinde yeni finansman taahhüt etti.
- Taslak karar metni: 16 Kasım'da yayımlanan taslak karar, metan ve diğer CO₂ dışı gazların azaltılmasının kısa vadeli iklim faydalarını tanıyor.
- Maliyet değil kazanç: BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell'e göre katı atık sektöründeki metan azaltımlarının yaklaşık dörtte üçü para da kazandırabiliyor; yakalanan metanın değeri yatırımı aşabiliyor.
Zirve alanı da bu yaklaşımın sahadaki bir örneği oldu: Mavi ve Yeşil Bölge'de ilk 5 günde yaklaşık 100 ton atık toplandı ve bunun yüzde 80'i geri dönüşüm için ayrıldı.
Belediyeler metanı azaltmak için ne yapabilir?
Metanla mücadelenin büyük kısmı yerel yönetimlerin sahasında yürüyor. Çünkü organik atığın depolama sahasına ulaşıp ulaşmayacağı, büyük ölçüde toplama sürecinde verilen kararlarla belirleniyor.
1. Organik atığı kaynağında ayırmak
Organik atığın depolama sahasına gitmesini engellemek, metan oluşumunu kaynağında önlemenin en etkili yollarından biri. Ayrı toplanan organik atık kompost ve biyogaz tesislerinde yeniden değerlendirilebilir.
2. Toplamayı veriyle yönetmek
Hangi konteynerin ne kadar dolu olduğunu ve içinde hangi tür atık bulunduğunu bilmeden yapılan toplama, hem yakıt israfına hem de karışık atığa yol açar. Doluluk verisine göre planlanan rotalar, araçların gereksiz kilometre yapmasını ve dolayısıyla yakıt kaynaklı emisyonları da azaltır.
3. Ayrıştırmayı görünür kılmak
Geri dönüşüm konteynerine karışık atık atıldığında ayrıştırma zinciri kırılır. Konteyner içindeki atık türünü tespit etmek sorunlu noktaları görünür kılar ve bilgilendirme çalışmalarının doğru mahallelere yönlendirilmesini sağlar.
4. Ölçmek ve raporlamak
COP31'in bir "uygulama zirvesi" olarak tanımlanmasının nedeni, hedeflerin ölçülebilir ilerlemeye dönüştürülmesi. Belediyeler için bu; ne kadar atık toplandığını, ne kadarının ayrıştırıldığını ve nereye gittiğini güvenilir veriyle gösterebilmek anlamına geliyor.
Atık Nakit bu sürece nasıl katkı sağlıyor?
Atık Nakit, yerel yönetimlerin kent temizliği, çöp toplama, geri dönüşüm ve tesis yönetimi süreçlerini tek platformda yöneten akıllı atık yönetim yazılımıdır. Araç kameraları ve saha fotoğraflarıyla çalışan yapay zeka modellerimiz:
- Konteynerlerin doluluk seviyesini ve içindeki atık türünü tespit eder,
- Konteynerin gerçekten boşaltıldığını doğrular,
- Konteyner çevresindeki moloz ve eski eşya gibi yabancı atıkları belirler.
Araç tabletlerindeki canlı rota ve navigasyon sayesinde ekipler doğru konteynere doğru zamanda ulaşır. Bugün yaklaşık 20 milyon kişinin atığı Atık Nakit ile yönetiliyor.
COP31 süresince Startup Zone'daki SZ-39 numaralı standımızda bu çözümleri yakından görebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Metan karbondioksitten ne kadar güçlü bir sera gazıdır?
20 yıllık dönemde metan, karbondioksitten yaklaşık 80 kat daha fazla ısı hapseder.
Atık sektörü metan salımının ne kadarından sorumlu?
BM verilerine göre insan kaynaklı metan salımının yaklaşık beşte biri atık sektöründen geliyor.
Çöp sahalarındaki metan nasıl azaltılır?
En etkili yol, organik atığın depolama sahasına gitmesini önlemektir: kaynağında ayrıştırma, kompost ve biyogaz. Sahalarda oluşan gaz ise yakalanıp enerjiye dönüştürülebilir.
COP31'in atık konusundaki hedefi nedir?
COP31 Başkanlığı, 2035'e kadar küresel belediye katı atığındaki öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılmasını hedefliyor.
