| Güncellendi: | Çevre ve İklim
Yazar: Atık Nakit
Antalya EXPO Merkezi'nde 9 Kasım'da başlayan COP31 İklim Zirvesi'nde bugün son gün. Ülkelerin üzerinde uzlaşacağı nihai karar metni için müzakereler sürüyor; COP31 Başkanı Murat Kurum, çözüm çıkmadan masadan kalkılmayacağını söyledi ve görüşmelerin hafta sonuna uzaması bekleniyor. Nihai metin ne olursa olsun, iki haftalık zirve yerel yönetimler için şimdiden net mesajlar bıraktı. Bu yazıda COP31'den belediyelere kalan dersleri derledik.
COP31'de neler oldu? Kısa bir özet
- Bir "uygulama zirvesi": Türkiye'nin başkanlığında, müzakere başkanlığını Avustralya'nın yürüttüğü COP31, yeni sözlerden çok mevcut hedeflerin hayata geçirilmesine odaklandı.
- Sıfır atık ilk kez ana gündemde: Türkiye'nin Eylem Gündemi'nde "Sıfır Atık ve Metan Azaltımı" öncelikli başlıklardan biri oldu ve 16 Kasım'da bir BM iklim zirvesinde ilk kez sıfır atığa özel tematik gün düzenlendi.
- Metan, karar taslağında: 16 Kasım'da yayımlanan taslak karar metni, metan ve diğer CO₂ dışı gazları azaltmanın kısa vadeli iklim faydalarını tanıdı.
- Yeni gönüllü girişimler: Elektrifikasyon için "35'e 35" hedefi, Antalya Yapay Zekâ Taahhüdü ve Antalya Yeşil Sanayileşme Mutabakatı zirvede öne çıkan girişimler oldu.
- Tartışmalı başlıklar: İklim finansmanı, uyum ve fosil yakıtlar konusundaki görüş ayrılıkları son güne kadar sürdü.
Ders 1: Atık yönetimi artık bir iklim politikası
COP31'in belediyeler için belki de en önemli mesajı bu. Çöp toplama uzun yıllar sadece bir belediye hizmeti olarak görüldü. Antalya'da ise atık, doğrudan iklim mücadelesinin bir parçası olarak ele alındı. COP31 Başkanlığı, 2035'e kadar küresel belediye katı atığındaki öngörülen artışın en az yarı yarıya azaltılmasını hedefliyor.
Bu, önümüzdeki dönemde belediyelerin atık performansının iklim hedefleri çerçevesinde daha çok konuşulacağı, ölçüleceği ve raporlanacağı anlamına geliyor.
Ders 2: Metan, en hızlı sonuç veren alan
Metan, karbondioksitten çok daha güçlü bir sera gazı ve insan kaynaklı metanın önemli bir bölümü çöp sahalarından geliyor. Zirvede hayırsever kuruluşlar metan ve diğer süper kirleticiler için 480 milyon doların üzerinde yeni finansman taahhüt etti; böylece 2021'den bu yana Küresel Metan Taahhüdü için ayrılan hayırsever kaynak 1 milyar doları aştı.
Belediyeler için mesaj açık: Organik atığı depolama sahasından uzak tutmak, hem iklim hem bütçe açısından en hızlı kazanımı sağlayan adımlardan biri. Konuyu ayrıntılı olarak "Atıktan Kaynaklanan Metan Nedir?" yazımızda ele almıştık.
Ders 3: Şehirler için finansman kapıları açılıyor
COP31'de şehirlerin iklim dayanıklılığına yönelik finansman da gündemdeydi. İLBANK, BM-Habitat ve Dünya Bankası öncülüğünde Sürdürülebilir Kentsel Dayanıklılık Finansman Mekanizması (SURFF) tanıtıldı. Türk belediyelerinin yakından tanıdığı İLBANK'ın bu yapıda yer alması, yerel yönetimler için önemli bir fırsat.
Ancak bu kaynaklara erişmenin ön şartı, projeyi veriye dayalı olarak anlatabilmek. Mevcut durumu ölçemeyen bir belediyenin iyileşmeyi göstermesi ve finansman başvurusunu güçlendirmesi zorlaşır.
Ders 4: Uygulama ancak ölçülerek kanıtlanır
Zirve boyunca en çok tekrarlanan kavram "uygulama" oldu. Gözlemciler, COP31'de açıklanan gönüllü taahhütlerin asıl sınavının 2027'de ulusal planlara, bütçelere ve projelere ne kadar yansıyacağı olduğunu vurguluyor. Belediyeler için bunun karşılığı basit: Ne kadar atık toplandığını, ne kadarının ayrıştırıldığını ve nereye gittiğini güvenilir veriyle gösterebilmek.
Ders 5: Dijitalleşme ve yapay zekâ iklim gündeminin içinde
Türkiye ve Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) öncülüğünde başlatılan Antalya Yapay Zekâ Taahhüdü, yapay zekânın çevresel ayak izini azaltmayı ve emisyon takibini iyileştirmeyi hedefliyor; 16 Kasım itibarıyla 80 destek ve 271 taahhüt topladı. Bu, dijital araçların iklim politikasının doğal bir parçası hâline geldiğini gösteriyor. Atık yönetiminde yapay zekâ; doluluk tespiti, rota planlama ve ayrıştırma denetimi gibi alanlarda zaten sahada kullanılıyor.
Ders 6: İyi örnekler sahada görülebiliyor
COP31 sadece konuşmalarla değil, sahadaki uygulamalarla da örnek oldu. Zirve alanında kurulan sıfır atık sisteminde ilk 5 günde yaklaşık 100 ton atık toplandı ve bunun yüzde 80'i geri dönüşüme ayrıldı. Aksu'daki Solak Mahallesi ise kompost, geri dönüşüm istasyonları ve ambalajsız marketiyle kırsal ölçekte uygulanabilir bir "Sıfır Atık Köyü" modeli ortaya koydu. Solak modelini "Sıfır Atık Köyü Solak" yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Belediyeler COP31'den sonra nereden başlamalı?
- Mevcut durumu ölçün: Konteyner doluluğu, toplama sıklığı, atık türü ve ayrıştırma oranı için bir başlangıç verisi oluşturun.
- Organik atığa öncelik verin: Pilot mahallelerde kaynağında ayrıştırma ve kompost uygulamalarını başlatın.
- Toplamayı veriyle planlayın: Sabit güzergâhlar yerine doluluk verisine dayalı rotalarla yakıtı ve emisyonu azaltın.
- Sonuçları raporlayın: Elde edilen ilerlemeyi hem vatandaşla hem de finansman kuruluşlarıyla paylaşılabilir hâle getirin.
Atık Nakit ile COP31 sonrası döneme hazırlanın
Atık Nakit, yerel yönetimlerin kent temizliği, çöp toplama, geri dönüşüm ve tesis yönetimi süreçlerini tek platformda yöneten akıllı atık yönetim yazılımıdır. Araç kameraları ve saha fotoğraflarıyla çalışan yapay zekâ modellerimiz konteynerlerin doluluk seviyesini ve atık türünü tespit eder, boşaltmayı doğrular, konteyner çevresindeki yabancı atıkları belirler. Araç tabletlerindeki canlı rota ve navigasyon ise ekiplerin doğru konteynere doğru zamanda ulaşmasını sağlar. Bugün yaklaşık 20 milyon kişinin atığı Atık Nakit ile yönetiliyor.
COP31 boyunca Startup Zone'daki SZ-39 numaralı standımızı ziyaret eden herkese teşekkür ederiz. Zirvede konuşulan hedefleri sahada uygulamak için belediyelerle çalışmaya devam ediyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
COP31 ne zaman ve nerede yapıldı?
COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya EXPO Merkezi'nde, Türkiye'nin ev sahipliğinde ve Avustralya'nın müzakere başkanlığında düzenlendi.
COP31'in nihai kararı açıklandı mı?
Zirvenin son günü olan 20 Kasım itibarıyla nihai karar metni üzerindeki müzakereler sürüyordu ve görüşmelerin hafta sonuna uzaması bekleniyordu.
COP31'in atıkla ilgili hedefi nedir?
COP31 Başkanlığı, 2035'e kadar küresel belediye katı atığındaki öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılmasını hedefliyor.
COP31 belediyeleri nasıl etkiliyor?
Atık ve metanın iklim gündeminin merkezine girmesi, belediyelerin atık performansının daha çok ölçülmesi ve raporlanması anlamına geliyor. Aynı zamanda SURFF gibi şehirlere yönelik yeni finansman mekanizmaları da gündeme geldi.