Yazar: Atık Nakit
Antalya'da devam eden COP31 İklim Zirvesi'nin en çok konuşulan duraklarından biri, konferans salonlarının dışında: Aksu ilçesine bağlı Solak Mahallesi. Zirve kapsamında "Sıfır Atık Köyü"ne dönüştürülen Solak, yerli ve yabancı katılımcıların uğrak noktası oldu. COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum da Antalya'ya gelenleri köyü görmeye davet etti. Peki Solak'ta neler yapıldı ve bu model diğer belediyeler için ne anlama geliyor?
Sıfır Atık Köyü Solak nerede, nasıl bir yer?
Solak, Antalya'nın Aksu ilçesine bağlı, 2022 verilerine göre yaklaşık 630 kişinin yaşadığı küçük bir mahalle. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın başlattığı proje kapsamında köyün yolları, binaları, okulu ve ortak kullanım alanları yenilendi. Solak, COP31 kapsamında sıfır atık uygulama alanı seçilen üç yerleşimden biri; diğerleri Manavgat'taki Demirciler ve Ormana.
Solak'ta neler yapıldı?
- Kompost makinesi: Köyde kurulan kompost makinesiyle yemek atıkları biriktirilip kompost hâline getiriliyor. Organik atık çöpe değil, toprağa geri dönüyor.
- Geri dönüşüm istasyonları: Köy sakinleri evlerinde ayırdıkları atıkları düzenli olarak geri dönüşüm istasyonlarına bırakıyor.
- Atıktan üretim atölyeleri: Geri kazanılan malzemelerden yeni ürünlerin yapıldığı atölyeler kuruldu.
- Ambalajsız market: Ambalaj atığını kaynağında azaltmak için ambalajsız alışveriş imkânı sunuluyor.
- Sıfır Atık ve Bilim Merkezi: TÜBİTAK'ın köyde kurduğu merkezde döngüsel ekonomi, sürdürülebilir malzeme kullanımı ve atıkların katma değerli ürünlere dönüştürülmesi üzerine atölyeler düzenleniyor.
Projenin dikkat çeken yanlarından biri de yerel kültürle uyumu. Yetkililer, Yörük kültüründe yemek artıklarının hayvanlara verilmesi gibi sıfır atık alışkanlıklarının zaten var olduğunu vurguluyor. Solak, sıfırdan bir sistem kurmaktan çok, var olan bu alışkanlıkları düzenli bir yapıya kavuşturdu.
Solak modeli neden önemli?
Sıfır atık uygulamaları çoğunlukla büyük şehirler ve kurumlar üzerinden konuşulur. Solak ise küçük bir kırsal yerleşimde sistemin nasıl kurulabileceğini somut olarak gösteriyor. Bu, Türkiye'deki binlerce köy ve mahalle için doğrudan uyarlanabilir bir örnek demek.
Ayrıca model, atığı en doğru yerde, yani kaynağında ele alıyor. Organik atık kompostla yerinde değerlendirildiğinde depolama sahasına gitmiyor; bu da hem taşıma maliyetini hem de çöp sahalarında oluşan metan salımını azaltıyor.
Belediyeler Solak modelini nasıl uygulayabilir?
1. Muhtarlarla birlikte başlamak
Mahalle ölçeğinde dönüşümün en güçlü aktörü muhtarlar. Sıfır Atık Vakfı'nın "Mahallede Dönüşüm" programı da muhtarları kompost, ayrıştırma ve vatandaş katılımı konularında öncü yapmayı hedefliyor. Belediyeler bu yapıyı kendi pilot mahallelerinde kullanabilir.
2. Organik atığı yerinde değerlendirmek
Kırsal ve yarı kırsal mahallelerde ortak kompost üniteleri, organik atığın toplama araçlarına hiç binmeden değerlendirilmesini sağlar. Bu, toplama seferlerini de azaltır.
3. Toplamayı mahallenin gerçek ihtiyacına göre planlamak
Ayrıştırma başladığında mahallenin atık profili değişir: karışık atık azalır, geri dönüşüm konteynerleri daha hızlı dolar. Sabit güzergâh ve sabit günlerle devam eden toplama bu değişimi yakalayamaz. Konteynerlerin doluluğunu izleyip seferleri buna göre planlamak, hem boşa giden seferleri hem de taşan konteynerleri önler.
4. Sonucu ölçmek ve göstermek
Bir pilot uygulamanın yaygınlaşması için sonuçlarının görünür olması gerekir. Mahallede ne kadar atık toplandığı, ne kadarının ayrıştırıldığı ve karışık atığın ne kadar azaldığı düzenli olarak ölçülmeli; bu veriler hem vatandaşla hem karar vericilerle paylaşılmalı.
Atık Nakit ile sıfır atık mahallelerini veriyle yönetmek
Atık Nakit, belediyelerin çöp toplama, geri dönüşüm ve kent temizliği süreçlerini tek platformda yönettiği akıllı atık yönetim yazılımıdır. Sıfır atık pilotu yürüten bir belediye Atık Nakit ile:
- Araç kameralarındaki yapay zeka ile konteynerlerin doluluk seviyesini ve içindeki atık türünü takip edebilir,
- Geri dönüşüm konteynerlerine karışık atık atılan noktaları tespit edip bilgilendirme çalışmalarını doğru adreslere yönlendirebilir,
- Konteynerin gerçekten boşaltıldığını doğrulayarak hizmet kalitesini kayıt altına alabilir,
- Pilot mahalledeki değişimi raporlarla ölçüp diğer mahallelere yaygınlaştırma kararını veriyle verebilir.
Bugün yaklaşık 20 milyon kişinin atığı Atık Nakit ile yönetiliyor. COP31'in son gününe kadar Startup Zone'daki SZ-39 numaralı standımızda çözümlerimizi yakından görebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sıfır Atık Köyü Solak nerede?
Solak, Antalya'nın Aksu ilçesine bağlı bir mahalledir ve COP31 kapsamında Sıfır Atık Köyü'ne dönüştürülmüştür.
Solak'ta hangi sıfır atık uygulamaları var?
Köyde kompost makinesi, geri dönüşüm istasyonları, atıktan üretim atölyeleri, ambalajsız market ve TÜBİTAK'ın kurduğu Sıfır Atık ve Bilim Merkezi bulunuyor.
COP31 kapsamında başka Sıfır Atık Köyü var mı?
Evet. Solak'ın yanı sıra Manavgat'taki Demirciler ve Ormana da COP31 kapsamında sıfır atık uygulama alanı olarak belirlendi.
Bir belediye sıfır atık mahallesi kurmak için nereden başlamalı?
Muhtarla birlikte pilot bir mahalle seçmek, organik atık için yerinde kompost çözümü kurmak, ayrıştırma için istasyonlar koymak ve toplamayı doluluk verisine göre planlamak iyi bir başlangıçtır.
